Gazetemiz yazarı Şerif Kutludağ’ın da katıldığı İzmir’in manevi ve kültürel mirasını konu alan sunum, aynı zamanda Dr. Güzey’in doktora tezinden kitaplaştırdığı çalışmasına dayanıyor. Beş yıllık emekle hazırlanan ve 2025 yılının Mayıs ayında Paradigma Akademi Yayınları tarafından yayımlanan 538 sayfalık eser, İzmir ve ilçelerindeki türbe ve yatır kültürünü kapsamlı biçimde ele alıyor.

Program, Müze Müdürü Dr. Ayşe Firuzan Caman’ın, başka bir toplantıya katılacak olması nedeniyle sunum öncesinde Dr. Gökçe Zeynep Güzey’e teşekkür belgesi takdim etmesiyle başladı.

Sunumunda araştırma sürecine dair deneyimlerini paylaşan Dr. Güzey, bu tür saha çalışmalarında dikkat edilmesi gereken dört önemli noktaya değindi. Bunlar; araştırma yapılan ortamda doğal ve samimi bir ilişki kurulması, kaynak kişilerin güveninin kazanılması, ritüellere bizzat katılarak gözlem yapılması ve çalışma yapılacak bölgeyi iyi bilen bir rehberle sabırla çalışılması olarak sıralandı.

Dr. Güzey, İzmir’in 26 ilçesinde yaptığı araştırmada toplam 156 kutsal ziyaret yeri tespit ettiğini belirtti. En fazla ziyaret yerinin 33 mekân ile Tire ilçesinde bulunduğunu ifade eden Güzey, dört ilçede ise herhangi bir türbe ya da yatır tespit edilemediğini söyledi. Araştırmada yer alan ziyaret yerlerinden 75’inin “Dede”, 13’ünün ise “Baba” adıyla anıldığı bilgisi de paylaşıldı.

Sunumda ayrıca insanlık tarihinin en eski dönemlerinden bu yana toplumların kutsal kabul ettikleri ziyaret yerleri bulunduğu hatırlatıldı. Budizm, Maniheizm, Zerdüştlük, Musevilik, Hristiyanlık ve İslam gibi farklı inanç sistemlerinde ziyaret kültürünün önemli bir yer tuttuğu ifade edildi. Ağaç, su, ateş ve dağ kültleri gibi eski inanç unsurlarının da zamanla farklı dinî gelenekler içinde yaşamaya devam ettiği vurgulandı.

Dr. Güzey, çalışmasında ele aldığı ziyaret yerlerini; adlandırılması, konumu, mimari özellikleri, yatırdaki kişinin menkıbevi kişiliği, türbeye ilişkin anlatılar ile ziyaretçiler tarafından sürdürülen inanç ve uygulamalar başlıkları altında değerlendirdiğini anlattı.

Sunumda dikkat çeken örneklerden biri, Bayraklı ilçesine adını verdiği rivayet edilen Bornova Laka Mahallesi’ndeki Bayrak Dede oldu. Rivayete göre Bayrak Dede, savaş sırasında şehit düşerken elindeki bayrağı bırakmadığı için bu adla anılıyor. Bir diğer örnek ise Balçova’daki Ciğerci Dede. Anlatıya göre Kore Savaşı’ndan dönen bir asker, cephede birlikte savaştığı arkadaşının daveti üzerine onu ziyaret etmek ister; ancak kendisine arkadaşının türbesi gösterilir.

İzmir’in halk inançları ve ziyaret kültürüne ışık tutan sunum, katılımcıların sorularının ardından çekilen toplu fotoğrafla sona erdi.

Dr. Gökçe Zeynep GÜZEY’in “İzmir’deki Kutsal Ziyaret Yerleri (Türbe ve Yatırlar)” adlı kitabı, PA Paradigma Akademi Yayınları tarafından Mayıs 2025’te yayımlandı ve 538 sayfadan oluşan oldukça kapsamlı bir eser olarak okuyucularla buluştu.