2025'te yayımlanan bir meta-analiz, diz protezi öncesi prehabilitasyonu 21 randomize çalışmada ve 2.150 kişide topladı. Ameliyat sonrası ağrı, birinci, üçüncü ve altıncı ayda belirgin daha düşüktü (VAS farkı sırasıyla yaklaşık -1,03, -1,23 ve -1,38). Diz hareketinde sınırlı kazanımlar vardı; yatış süresi ise istatistik olarak anlamlı kısalmadı. Yani prehab, her dosyada "hastaneden erken çıkış" vaadi değil; toparlanmanın ağrı ve hazırlık tarafını öne alan bir pencere.
Omurga cerrahisi ERAS derlemeleri prehabilitasyonu protokolün orta kanıtlı parçalarından biri sayıyor: solunum, yürüyüş, kuvvet ve eğitim, ameliyat sonrası erken ayağa kalkışı kolaylaştırıyor. Bekleme listesi Türkiye'de çoğu kişide boş geçen haftalar. O haftalar, kas kaybı ve hareket korkusu biriktirmek yerine programa çevrilebiliyor.
Öncesi yapılmayanın sonrasını uzattığını belirten Ataköy merkezli Osteopat Fizyoterapist Ahmet Süleymanoğlu, prehabın ameliyatı iptal etmek olmadığını söyledi.
BEKLEME LİSTESİ, BOŞ ZAMAN DEĞİL
Süleymanoğlu şu değerlendirmede bulundu:
"Kişi tarih alınca evde oturuyor, merdiveni bırakıyor, 'ameliyat olunca geçer' diyor. O süre kası ve güveni götürüyor. Ameliyat sonrası ilk adım, zaten zayıf bir bacakla daha zor. Prehabın işi o bekleyişi boşa harcamamak: nefes, otur-kalk, yürüyüş, şişlik yönetimi. Toparlanma böyle öne çekiliyor."
Vaadi abartmamak gerektiğini vurgulayan Süleymanoğlu, sözlerine şöyle devam etti:
"Derleme yatış gününü mucizevi kısaltmıyor. Ağrıyı ve hazırlığı değiştiriyor. Bunu 'ameliyatsız iyileşirsin' diye satmak yanlış. Prehab, cerrahinin yerini tutmaz; cerrahiye daha az korku ve daha fazla kuvvetle girmeyi sağlar. Süre öne çekilen şey, ilk merdiven ve ilk yürüyüştür."
İKİ HAFTA BİLE YETERLİ OLABİLİR
Programın uzun olmak zorunda olmadığını aktaran Süleymanoğlu, şunları kaydetti:
"Her vakada üç aylık kamp gerekmez. İki haftalık, hedefi net bir fizyoterapi , hangi eklem, hangi kısıt, hangi ev işi , çoğu kişide sonrası için fark eder. Eğitim de paketin parçası: ameliyat günü ne beklenir, ağrı nasıl yönetilir, ne zaman kalkılır. Ameliyat programına prehab ile başlayan dosya kabaca beşte bir; geri kalanı bıçak sonrası kapı çalıyor."
Cerrah ile aynı dilde konuşulması gerektiğini belirten Süleymanoğlu, "Yük kısıtı ve tarih cerrahın. Fizyoterapi o çerçevede hazırlar. Çerçeve yoksa prehab tahmin işi olur" dedi.
SONRASI, ÖNCESİNDE KAZANILIR
Süleymanoğlu sözlerini şöyle sonlandırdı:
"Ameliyat öncesi fizyoterapi toparlanmayı öne çekiyor çünkü kişi masaya daha hareketli, daha bilgili giriyor. Hedefimiz ameliyatı erteletmek değil; sonrası için ilk haftayı daha az ağır kılmak. İyileşme saati, bıçağın saatine indirgenemez."
Ameliyat öncesi ve sonrası rehabilitasyona ilişkin bilgiler Ahmet Süleymanoğlu tarafından yayımlanıyor.