Psikolog Lenk, "Yas, yalnızca ölümle ilgili değildir. Boşanma, iş kaybı, sağlık kaybı, evden ayrılma ve hatta bir dönemin kapanması da yas tepkisini tetikleyebilir. Önemli olan kaybın nesnel büyüklüğü değil; bireyin o kaybı nasıl deneyimlediğidir" dedi. Van Psikolog olarak yetişkin bireylerle çalışan Lenk, yas sürecinin psikolojik açıdan göz ardı edilmemesi gerektiğini özellikle vurguladı.

Yas Nedir ve Psikolojik Boyutu Nasıl Anlaşılmalıdır?

Yas, bir kayıp yaşantısına verilen doğal ve beklenen duygusal tepkidir. Üzüntü, öfke, suçluluk, çaresizlik, uyuşukluk ve kimi zaman rahatlama gibi görünürde çelişkili duyguların bir arada yaşanması, yas sürecinin normal bir parçasıdır. Bu duyguların hiçbiri yanlış değildir; her biri kaybı işleme sürecinin farklı bir boyutunu temsil eder.

Psikolog Elisabeth Kübler-Ross tarafından tanımlanan yas evreleri modeli; inkâr, öfke, pazarlık, depresyon ve kabullenme aşamalarını içermektedir. Ancak bu evreler, doğrusal bir sırada ve herkes için aynı biçimde yaşanmaz. Bazı bireyler belirli aşamalara geri dönerken bazıları bazı evreleri hiç yaşamayabilir. Yasın 5 evresi üzerine daha ayrıntılı bilgiye ulaşmak mümkündür.

Sağlıklı Yas ile Komplike Yas Arasındaki Fark

Her yas süreci zamanla yatışır ve birey normale döner. Ancak bazı durumlarda yas, "komplike yas" ya da "uzamış yas bozukluğu" olarak adlandırılan klinik bir tabloya dönüşebilir. Bu tabloda kayıptan sonra geçen aylar ya da yıllar boyunca yas belirtileri şiddetini korur ve bireyin gündelik işlevselliğini ciddi biçimde bozar.

Komplike yasın belirtileri şunlardır: Kaybedilen kişiyle ilgili yoğun ve süregelen özlem, ölümün gerçekliğini kabullenmekte uzun süreli güçlük, acının hiç dinmeyeceğine dair köklü bir inanç, sosyal hayattan tamamen çekilme ve geleceğe yönelik anlam duygusunun yitirilmesi. Bu belirtiler varlığında profesyonel psikolojik destek bir tercih değil, zorunluluktur.

Yas Sürecinde Yapılan Yaygın Hatalar

Hem yas tutan birey hem de çevresindekiler zaman zaman süreci zorlaştıran davranışlar sergileyebilir. Yas tutanlar açısından en yaygın hatalar şunlardır: Acıyı bastırmak ya da "güçlü görünmek" adına duygusal tepkileri baskılamak, yalnızlaşmak ve sosyal desteği reddetmek, yas yerine alkol veya ilaç gibi kaçış mekanizmalarına yönelmek.

Çevreden gelen en zararlı tepkiler ise şunlardır: "Artık bitti, ilerle", "En azından..." diye başlayan kıyaslayıcı ifadeler ve kişinin yasını küçümsemek. Psikolog Lenk bu konuda şu değerlendirmeyi yaptı: "Birinin acısını küçümsemek, onu iyileştirmiyor; yalnızlaştırıyor." İyileşirken acının artması da yasın doğal seyrinin anlaşılması açısından kritik bir konu olarak öne çıkmaktadır.

Profesyonel Destek Yas Sürecine Nasıl Katkı Sağlar?

Yas terapisi; bireyin kaybı anlamlandırmasına, yoğun duygularını güvenli bir ortamda ifade etmesine ve hayatını yeniden yapılandırmasına destek olur. Bu süreçte terapist, acının "düzeltilmesi" için değil; bireyin kendi hızında ilerleyebileceği bir alan yaratmak için çalışır.

Travma odaklı terapi yaklaşımları, özellikle ani kayıp yaşantılarında oldukça etkili sonuçlar üretmektedir. Grup terapisi de yas sürecinde büyük anlam taşıyan bir başka seçenektir; benzer kayıpları yaşayan bireylerle bağ kurmak, yalnızlık hissini önemli ölçüde azaltır.

Klinik Psikolog Furkan Lenk, bireysel terapi hizmeti kapsamında yas sürecinde profesyonel destek sunmaktadır. Her bireyin yasının kendine özgü olduğunu kabul eden bir yaklaşımla, bireyin kendi iyileşme sürecine eşlik etmek Psikolog Lenk'in temel terapi felsefesinin bir parçasıdır.

Yas, üstesinden gelinecek bir düşman değil; onurlandırılacak bir deneyimdir. Bu deneyimi yalnız taşımak zorunda değilsiniz.