“Kiraz”lı bir yazı

Telefonların bu kadar yaygın olmadığı 1970’li yıllarda, haberleşmede mektubun saltanatını sürdüğü yıllarda mektupların sonu genellikle şu mâniyle biterdi:

Bir dalda iki kiraz
Biri al biri beyaz
Sevdiğini bileyim:
Mektubunu sıkça yaz!..

Sözü kirazdan açtık ya!.. Bu yıl son yılların en bol kirazını yiyoruz desek yalan da olmaz hani!.. Yağmur bereketinin ardından şimdi de meyve bereketini özelde de kiraz bereketini yaşıyoruz…

Haydi bir de kirazlı bir deyim hatırlatalım değerli okurlarıma:

Hiçbir şeyi beğenmeyenler için “Armudun sapı, kirazın çöpü var, dedi de sonunda evde kaldı işte!..” denilir evde kalmış kızlar için Anadolu’da…

Neyse, değerli okurlarım “Kiraz”lı bir yazı dedik ya başlıkta… Sizleri şaşırtmamak için sofralarımızın değişmez meyvelerinden olan kirazla başladık da söze…

Asıl maksadım Sevgili Dostumuz Ali AKSAKAL’ın “KİRAZ”ı konu edindiği kitabından söz etmekti… Şimdi de “sadete gelelim” derim.

“Tarihî ve Kültürel Yönleriyle KİRAZ” kitabı Mart 2026’da 2019’da kurulan KİRAZ-DER “Kirazlılar Eğitim Kültür Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Derneği”nin 1 nolu yayını olarak vücut bulmuş, yayınlanmış…

Kiraz kitabını okuyunca ilk olarak ‘KİRAZ’IN 1948’de ilçe olmazdan önce adının KELES olduğu1nu,. Keles adının da Anadolu’ya Türkistan hatırasını taşıyan kelimelerden birisi olduğunu öğrenmiş oldum.

Alman asıllı Rus Türkolog W Radloff (1837-1918) ile Macar Türkolog Vambery’in Çağatayca sözlüklerinde Keles kelimesinin anlamı bir tür Kertenkele olarak verilmiştir. Nitekim Bursa’da da Keles ilçesi ile Antalya’da da Kumluca ilçesine başlı bir de Keles mahallesi vardır.

KİRAZ-DER Başkanı Ömer KALAYCI önsöz yazısında şöyle der:

”””Kiraz/KELES, sadece İzmir’in en doğusundaki en uzak ilçesinin adı değil, kökleri derinlere uzanan bir tarih, dilden dile aktarılan bir kültür ve yüzyıllardır süregelen bir yaşam biçiminin adıdır.

Değerli hemşerimiz Ali AKSAKAL, uzun yıllara dayanan araştırma ve gözlemleriyle hazırladığı “Tarihî ve Kültürel Yönleriyle KİRAZ” adlı bu eseriyle ilçemizin tarihini, kültürünü ve toplumsal belleğini titizlikle kayıt altına almıştır.

Bu çalışma, yalnızca bir kitap olmanın ötesinde, Kiraz’ın geçmişine ışık tutan, kimliğimizi anlamamıza ve sahip çıkmamıza yardımcı olan kıymetli bir belge niteliğindedir.

Ali Aksakal dostumuzun bu kitabı, bölümleri, madde başlıkları ve alt başlıkları ile sanki tam bir Yüksek Lisans Tezi çalışması olarak karşımızda durmaktadır.

İşte sözünü ettiğim bölümler ve alt başlıkları:

KİRAZ TARİHİ

*** Keles Adı Nereden Geliyor?

Antik Çağda Keles/Kiraz Yöresi

Türkler Zamanında Keles/Kiraz

Anadolu’ya İlk Türk Girişleri

Selçuklular Dönemi

Aydınoğlu Beyliği Dönemi

Osmanlı Devleti Dönemi

Kurtuluş Savaşı Dönemi

Türkiye Cumhuriyeti Döneminde Kiraz/Keles

TARİHİ VE TURİSTİK YERLER

KİRAZ KÜLTÜRÜ

*** Örf, Âdet ve Gelenekler( Hayatın Dönğm Noktaları)

Çocukluk Dönemi ve Sünnet

Gençlik Dönemi/ Evlilik Örf ve Âdetlerş

Düğün Töreni

Cenaze Gelenekleri

Askere UĞURLAMA/ Karşılama Gelenekleri

Yağmur Duası Töreni

HALK İNANÇLARI VE İNANIŞLARI

Kirazda El Sanatları / Güzel Sanatlar

Giyim ve Kuşam

YEMEK KÜLTÜRÜ

Geleneksel Toplu Eğlenceler

Şenlikler/Festivaller

KİRAZ HALK EDEBİYATI VE DİL ÖZELLİKLERİ

Halk Edebiyatı

Kiraz Yöresinde Zeybeklik Geleneği

DİL

Dil Özellikleri / Kiraz Ağzı

Kiraz Ağzı/Şivesi Sözlüğü(Kelimelerin Kiraz’da söylenişi)

Deyimler

Atasözleri

Bilmeceler

Kiraz/Keles Şiirleri(Ali Aksakal’a ait)

KİRAZ KAYNAKÇASI

Bu güzel çalışma için Ali Aksakal Beyefendiyi ve kitaplaştırmayı gerçekleştiren KİRAZ-DER’i kutluyoruz. Kitapla ilgili duygularımı ben de bir dörtlükle ifade etmek isterim:

Ne desek Kiraz’a yine az gelir
Kış bahardan sonra yine yaz gelir
Al bayrak denince Türk’ün bayrağı:
Hilalle yıldızım ve de naz gelir…

Şimdi de “Tarihî ve Kültürel Yönleriyle KİRAZ” kitabının yazarı şâir dostumuzun “Keles Hep Türk’ten Sorula” başlıklı şiiriyle noktalayalım yazımızı deri:

KELES HEP TÜRK’TEN SORULA